DNS چیست ؟ و چرا گاهی تغییر DNS سرعت اینترنت را زیاد میکند ؟
در نگاه اول، اینترنت سیستمی ساده به نظر میرسد؛ مرورگر را باز میکنیم، نام یک سایت مانند Google.com
را در نوار آدرس مینویسیم و در چند ثانیه صفحه مورد نظر بارگذاری میشود. اما در پشت این روند ساده، مجموعهای از پروتکلها و سرویسها قرار دارد که هرکدام وظیفهای خاص دارند. یکی از این سرویسهای بنیادین که تقریباً تمام فعالیتهای اینترنتی به آن وابسته است، DNS یا Domain Name System نام دارد.
بسیاری از کاربران وقتی با کندی در بارگذاری سایتها روبهرو میشوند یا برخی سایتها برایشان باز نمیشود،
پیشنهاد دریافت میکنند که DNS خود را تغییر دهند. اما واقعاً DNS چیست ؟ چرا تغییر آن گاهی باعث بهبود سرعت یا دسترسی بهتر به سایتها میشود؟ و آیا همیشه تغییر DNS مفید است؟ در این مقاله به صورت جامع به این پرسشها پاسخ داده میشود.
DNS چیست و چه نقشی در اینترنت دارد؟
DNS مخفف عبارت Domain Name System به معنی «سامانه نام دامنه» است.
وظیفه DNS، تبدیل نامهای دامنهای قابل فهم برای انسان (مانند example.com) به آدرسهای عددی IP است که برای کامپیوترها قابل درک هستند. اینترنت بر پایه آدرسهای IP کار میکند و هر دستگاه یا سرور برای برقراری ارتباط باید آدرس IP مقصد را بداند. از آنجا که حفظ کردن مجموعهای از اعداد برای انسان دشوار است، سامانه DNS به وجود آمد تا نامها را به صورت خودکار به IP تبدیل کند.
به زبان ساده، DNS مانند دفترچه تلفنی است که در آن نام افراد به شماره تلفنشان مرتبط شده است.
وقتی مرورگر شما درخواست باز کردن سایتی را میدهد، ابتدا از یک سرور DNS میپرسد که آدرس IP مربوط به آن دامنه چیست. پس از دریافت پاسخ، مرورگر از آن IP برای برقراری ارتباط با سرور استفاده میکند.
برای مثال وقتی در مرورگر تایپ میکنید www.instagram.com، مرورگر از طریق سیستمعامل به سرور DNS متصل میشود
و درخواست تبدیل نام را ارسال میکند. DNS در پاسخ آدرس IP واقعی سرورهای اینستاگرام را برمیگرداند، سپس ارتباط شبکه بر اساس آن IP برقرار میشود. این فرآیند معمولاً در چند صدم ثانیه انجام میشود و کاربر متوجه آن نمیشود.
DNS چگونه کار میکند؟
هر بار که کاربر نام یک سایت را در مرورگر وارد میکند، مراحل زیر در پشت صحنه اجرا میشود:
بررسی کش محلی: سیستمعامل یا مرورگر ابتدا بررسی میکند که آیا قبلاً آدرس IP این دامنه را در حافظه خود ذخیره کرده است یا خیر. اگر پاسخ در حافظه موجود باشد، دیگر نیازی به ارتباط با سرور DNS نیست و همان پاسخ استفاده میشود.
درخواست از سرور DNS محلی (Resolver): اگر پاسخ در کش وجود نداشته باشد، دستگاه درخواست را به سرور DNS محلی (معمولاً DNS شرکت ارائهدهنده اینترنت یا همان ISP) میفرستد.
جستوجو در سلسلهمراتب DNS: اگر DNS محلی پاسخ را نداشته باشد، مرحله به مرحله از سرورهای بالاتر سؤال میکند؛ ابتدا از سرورهای ریشه (Root Servers)، سپس از سرورهای دامنه سطح بالا (مانند .com یا .ir) و در نهایت از سرور نام دامنه مقصد.
ذخیره پاسخ و بازگرداندن آن: پس از یافتن IP مربوطه، پاسخ برای مدتی در حافظه کش ذخیره میشود تا در دفعات بعدی سریعتر پاسخ داده شود.
این فرایند نشان میدهد که هر بار باز کردن یک سایت شامل چند مرحله درخواست و پاسخ بین سرورهای مختلف است. بنابراین سرعت و کیفیت عملکرد سرور DNS میتواند تأثیر مستقیمی بر سرعت بارگذاری صفحات وب داشته باشد.
چرا تغییر DNS میتواند سرعت اینترنت را افزایش دهد؟
در ظاهر به نظر میرسد DNS تنها وظیفه ترجمه نام دامنه را دارد و تأثیر زیادی بر سرعت ندارد،
اما در واقع عملکرد آن میتواند در تجربه کاربری تفاوت زیادی ایجاد کند. دلایل اصلی این مسئله در ادامه بررسی شده است.
1. سرعت پاسخدهی سرور DNS
سرورهای DNS در نقاط مختلف جهان پراکندهاند و کیفیت و ظرفیت آنها با یکدیگر متفاوت است.
گاهی DNS شرکت ارائهدهنده اینترنت به دلایل مختلف از جمله ترافیک بالا، سختافزار ضعیف یا فاصله جغرافیایی زیاد، دیرتر پاسخ میدهد. هر میلیثانیه تأخیر در پاسخدهی DNS مستقیماً بر زمان بارگذاری صفحه تأثیر میگذارد.
در مقابل، استفاده از DNSهای عمومی مانند Google DNS (با آدرس 8.8.8.8) یا Cloudflare DNS (با آدرس 1.1.1.1) معمولاً سریعتر است، زیرا این شرکتها سرورهای بسیار قدرتمند و گستردهای در سراسر جهان دارند و فاصله کاربر تا نزدیکترین سرور کمتر است.
2. کش گستردهتر و بهروزرسانی سریعتر
DNSهای عمومی، به دلیل اینکه میلیونها کاربر از آنها استفاده میکنند،
معمولاً دارای کش بسیار بزرگی هستند. این یعنی احتمال اینکه یک دامنه قبلاً توسط کاربر دیگری جستوجو شده باشد زیاد است، در نتیجه پاسخ آن در حافظه آماده است و فوراً بازگردانده میشود.
در حالی که DNSهای محلی شرکتهای اینترنتی ممکن است
به اندازه کافی فعال نباشند و مجبور باشند درخواست را تا مرحله نهایی دنبال کنند، که همین باعث افزایش زمان پاسخ میشود.
3. مسیر ارتباطی بهینهتر
برخی سرویسهای DNS از فناوریهای هوشمند مسیریابی استفاده میکنند
تا کاربر را به نزدیکترین سرور سایت متصل کنند. برای مثال اگر سایتی در چند کشور سرور داشته باشد، DNS با تحلیل موقعیت کاربر و ساختار شبکه، IP نزدیکترین سرور را برمیگرداند تا مسیر ارتباطی کوتاهتر و سرعت بارگذاری بیشتر شود.
4. رفع مشکلات فیلترینگ یا هدایت اشتباه
در برخی کشورها یا توسط برخی ارائهدهندگان اینترنت، DNS داخلی ممکن است
برخی دامنهها را فیلتر یا به مسیر اشتباه هدایت کند. در چنین شرایطی، استفاده از DNSهای خارجی باعث میشود سیستم از آن فیلتر عبور کند و به نسخه واقعی سایت متصل شود. همین مسئله گاهی باعث میشود کاربر احساس کند اینترنتش سریعتر شده است، در حالی که در واقع فقط از تاخیر ناشی از فیلترینگ عبور کرده است.
DNS های عمومی معروف و پرسرعت
در حال حاضر چند سرویس DNS عمومی وجود دارند که به خاطر سرعت بالا، پایداری و امنیت بیشتر در سراسر جهان محبوب هستند. مهمترین آنها عبارتند از:
Google DNS: آدرسهای آن 8.8.8.8 و 8.8.4.4 هستند. این سرویس یکی از سریعترین و پایدارترین گزینهها برای بیشتر کاربران محسوب میشود.
Cloudflare DNS: آدرسهای 1.1.1.1 و 1.0.0.1 را دارد و تمرکز اصلی آن بر حفظ حریم خصوصی کاربران است.
OpenDNS (متعلق به شرکت سیسکو): آدرسهای 208.67.222.222 و 208.67.220.220 را ارائه میدهد و علاوه بر سرعت مناسب، قابلیت فیلتر محتوا و امنیت بالایی دارد.
Quad9: با آدرسهای 9.9.9.9 و 149.112.112.112 شناخته میشود و تمرکز اصلی آن بر مسدود کردن دامنههای مخرب و بدافزارها است.
تمام این سرویسها رایگان بوده و در اکثر کشورها بهخوبی کار میکنند.
نحوه تغییر DNS در سیستمعاملها
تغییر DNS در ویندوز
وارد Control Panel شوید.
گزینه Network and Internet را انتخاب کنید و سپس به بخش Network Connections بروید.
روی اتصال فعال (Wi-Fi یا Ethernet) راستکلیک کرده و Properties را باز کنید.
گزینه Internet Protocol Version 4 (TCP/IPv4) را انتخاب و روی Properties کلیک کنید.
در قسمت “Use the following DNS server addresses” آدرسهای مورد نظر را وارد کنید، بهعنوان مثال:
Preferred DNS server: 8.8.8.8
Alternate DNS server: 8.8.4.4
روی OK کلیک کرده و اتصال را دوباره راهاندازی کنید.
تغییر DNS در اندروید
وارد تنظیمات گوشی شوید و به بخش Network & Internet بروید.
گزینه Private DNS را باز کنید.
حالت Private DNS provider hostname را انتخاب کنید.
در کادر مربوطه آدرس یکی از DNSهای عمومی مانند dns.google یا 1dot1dot1dot1.cloudflare-dns.com را وارد کنید.
تغییر DNS در مودم یا روتر
برای اعمال DNS در سطح مودم (که روی تمام دستگاههای متصل اعمال میشود)
باید وارد پنل مدیریتی مودم شوید. معمولاً آدرس آن 192.168.1.1 است. پس از ورود به تنظیمات WAN یا Internet، گزینه DNS Server را پیدا کرده و آدرسهای جدید را جایگزین کنید. پس از ذخیره تغییرات، مودم را ریستارت کنید.
آیا همیشه تغییر DNS مفید است؟
با وجود مزایای زیاد، تغییر DNS همیشه به معنای افزایش سرعت نیست.
گاهی کندی اینترنت به دلایل دیگری مانند نویز خط تلفن، ضعف سیگنال وایفای، محدودیت پهنای باند یا ازدحام شبکه ایجاد میشود که هیچ ارتباطی به DNS ندارد. در چنین شرایطی تغییر DNS تأثیری نخواهد داشت.
علاوه بر این، برخی سایتهای داخلی یا سرویسهای بانکی فقط از طریق DNSهای داخلی شرکتهای ایرانی به درستی کار میکنند.
استفاده از DNS خارجی ممکن است باعث شود این سایتها باز نشوند یا کند بارگذاری شوند. بنابراین بهتر است DNS را ابتدا در سطح سیستم تنظیم کنید تا بتوانید در صورت بروز مشکل، سریع به حالت اولیه بازگردید.
همچنین در بعضی سرویسهای VPN، DNS خاصی تنظیم میشود تا ترافیک از مسیر رمزگذاریشده عبور کند. در چنین شرایطی، تغییر دستی DNS ممکن است اتصال VPN را دچار اختلال کند.
امنیت و حریم خصوصی در DNS
علاوه بر سرعت، امنیت نیز در انتخاب DNS اهمیت دارد. بسیاری از DNSهای سنتی از پروتکلهای رمزگذارینشده استفاده میکنند
و همین امر باعث میشود اطلاعات کاربران در مسیر قابل مشاهده باشد. در سالهای اخیر، فناوریهای جدیدی مانند DNS over HTTPS (DoH) و DNS over TLS (DoT) معرفی شدهاند که درخواستهای DNS را رمزگذاری کرده و مانع از شنود یا دستکاری آنها میشوند.
سرویسهایی مانند Cloudflare و Google DNS از این فناوریها پشتیبانی میکنند
و با رمزگذاری درخواستها، حریم خصوصی کاربران را حفظ میکنند. استفاده از این DNSها میتواند جلوی سوءاستفاده شرکتهای اینترنتی از اطلاعات جستوجوی کاربران را بگیرد.
جمعبندی
DNS یکی از اجزای اصلی زیرساخت اینترنت است که وظیفه ترجمه نامهای دامنه به آدرسهای IP را بر عهده دارد.
هرچند این فرایند در پسزمینه انجام میشود و معمولاً کاربران متوجه آن نیستند، اما سرعت و کیفیت عملکرد DNS میتواند تأثیر مستقیمی بر تجربه کاربری داشته باشد.
در بسیاری از موارد، تغییر DNS از سرورهای کند و شلوغ شرکتهای اینترنتی به سرویسهای
سریعتر و پایدارتر مانند Google DNS یا Cloudflare باعث کاهش زمان پاسخدهی و افزایش سرعت بارگذاری صفحات وب میشود. با این حال، تغییر DNS همیشه راهحل نهایی نیست و در صورت وجود مشکلات فیزیکی یا محدودیت پهنای باند، تأثیر چندانی نخواهد داشت.
در نهایت، انتخاب یک DNS سریع، امن و مطمئن میتواند نقش قابل توجهی در بهبود کیفیت اتصال اینترنت داشته باشد. با تنظیم درست DNS، کاربران میتوانند اینترنتی پایدارتر، سریعتر و امنتر تجربه کنند.
